سینی کابل
یک بستر فلزی باز و شاخهای است که کابلهای برق، کنترل و مخابرات را در مسیرهای طولانی نگه میدارد، مرتب میکند و از آسیب مکانیکی دور نگه میدارد. بهجای اینکه دهها کابل از سقف آویزان باشند یا هر کدام لولهی جدا داشته باشند، همه روی یک مسیر فلزی منظم مینشینند که هوا از آن عبور میکند، بعداً کابل جدید به آن اضافه میشود و برای تعمیر در دسترس است. رایجترین نوع آن در ایران، سینی پانچدار گالوانیزه در شاخههای ۲ متری است.
این راهنما همهی چیزهایی را که پیش از انتخاب سینی کابل باید بدانید یکجا جواب میدهد: انواع و تفاوتشان، فرق گالوانیزه سرد و گرم، سایزهای رایج، استاندارد مرجع، اجزای یک مسیر کامل و اینکه برای هر محیط کدام ترکیب منطقی است.
سینی کابل در یک نگاه
ویژگی مقدار یا توضیح
کاربرد نگهداری، نظمدهی و تهویهی دستهای از کابلها در مسیرهای طولانی
انواع اصلی پانچدار (سوراخدار)، کفبسته، نردبانی، سبدی (مش)
جنس رایج ورق فولادی گالوانیزه سرد (پیشگالوانیزه) یا گالوانیزه گرم؛ برای شرایط خاص استیل و آلومینیوم
عرض ۵ تا ۷۰ سانتیمتر؛ رایجترینها ۱۰، ۱۵، ۲۰ و ۳۰
ارتفاع لبه ۳ تا ۱۰ سانتیمتر
ضخامت ورق ۰٫۷ تا ۲ میلیمتر؛ رایج: ۱ و ۱٫۲۵
طول شاخه ۲ متر در بازار ایران
فاصلهی معمول ساپورت هر ۱٫۵ تا ۲ متر، بسته به وزن کابلها
استاندارد مرجع IEC ۶۱۵۳۷ (سیستمهای سینی و نردبان کابل)
سینی کابل چه کاری انجام میدهد و کجا استفاده میشود؟
سینی کابل سه کار انجام میدهد: کابلها را مکانیکی نگه میدارد، مسیرشان را منظم میکند و اجازه میدهد گرمایشان در هوا تخلیه شود. هر جا تعداد کابل زیاد و مسیر طولانی باشد، سینی کابل معمولاً اقتصادیترین و قابلتوسعهترین راهحل است.
سینی کابل چیست و چه کاری انجام میدهد
موتورخانه و رایزر ساختمانها: عبور کابلهای تغذیه از تابلو اصلی تا طبقات.
کارخانه و سولهی صنعتی: مسیرهای طولانی بین تابلو برق و ماشینآلات.
دیتاسنتر و اتاق سرور: در این کاربری معمولاً سبد کابل (سینی مش) بهخاطر تهویه و دسترسی بهتر انتخاب میشود.
پارکینگ و مشاعات: مسیرهای روکاری که باید هم مرتب باشند و هم بعداً قابل توسعه.
نفت، گاز و پتروشیمی: با سینی گالوانیزه گرم که در محیط خورنده دوام بیشتری دارد.
یک قاعدهی سرانگشتی: اگر بیش از چهار پنج کابل در یک مسیر مشترکِ طولانیتر از ۱۰ متر دارید، سینی کابل تقریباً همیشه از لولهکشی تکتک کابلها منعطفتر درمیآید، چون بعداً بدون هیچ تخریبی کابل جدید اضافه میکنید.
فرق سینی کابل با لوله برق چیست؟
سینی کابل بستری باز برای دستهای از کابلهاست؛ لوله برق مجرایی بسته برای حفاظت کامل از چند سیم یا کابل محدود. خلاصهاش این است: مسیر پرکابل و قابلتوسعه یعنی سینی، مسیر کمکابل یا نیازمند حفاظت کامل در برابر ضربه یعنی لوله.
معیار سینی کابل لوله برق
تعداد کابل زیاد؛ دهها کابل در یک مسیر کم؛ محدود به ظرفیت هر لوله
حفاظت مکانیکی باز؛ با درب سینی بیشتر میشود بسته و کامل
افزودن کابل در آینده آسان، بدون تخریب دشوار؛ اغلب لولهی جدید لازم است
تهویهی کابل خوب تا عالی محدود
صرفه در مسیر پرکابل بیشتر کمتر
اجرای معمول روکار، روی ساپورت توکار یا روکار
اگر مسیر شما لوله لازم دارد، راهنمای تشخیص کیفیت لوله برق گالوانیزه را پیش از خرید بخوانید.
انواع سینی کابل کداماند؟
سینی کابل بر اساس طراحی بدنه چهار نوع اصلی دارد: پانچدار، کفبسته، نردبانی و سبدی. انتخاب بین آنها به وزن کابلها، نیاز به تهویه و محیط نصب بستگی دارد.
انواع سینی کابل پانچدار، کفبسته، نردبانی و سبدی
۱. سینی کابل پانچدار (سوراخدار)
رایجترین نوع در بازار ایران. کف سینی سوراخهای منظمی دارد که هوا از آن عبور میکند و گرمای کابلها را تخلیه میکند؛ همین سوراخها محل بستن کمربند کابل هم هستند. برای بیشتر پروژههای ساختمانی و صنعتی سبک تا متوسط، انتخاب اول همین است.
۲. سینی کابل کفبسته (ساده)
کفش یکپارچه و بدون سوراخ است. جایی به کار میرود که باید جلوی ریختن گردوغبار، جرقه یا چکه روی کابلها گرفته شود؛ مثلاً زیر مسیر لولههای تأسیسات. نقطهضعفش تهویهی ضعیفتر است؛ اگر کابلها زیر بار حرارتی سنگیناند، این نوع را انتخاب نکنید.
۳. سینی کابل نردبانی (نردبان کابل)
دو ریل کناری که با پلههای عرضی به هم وصل شدهاند. برای کابلهای سنگین قدرت و دهانههای بلند، یعنی جایی که ساپورتها از هم فاصلهی زیادی دارند، بیشترین تحمل بار و بهترین تهویه را دارد. در بازار با نام مستقل نردبان کابل عرضه میشود؛ اگر بین این دو مرددید، تفاوت سینی کابل و نردبان کابل را بخوانید.
۴. سینی کابل سبدی (مش)
از مفتولهای فولادی جوشخورده ساخته میشود؛ سبک است، تهویهی عالی دارد و سریع نصب میشود. برای کابلهای شبکه و دیتاسنتر که به تهویه و دسترسی دائم نیاز دارند، گزینهی رایج است و با نام سبد کابل عرضه میشود.
نوع تحمل بار تهویه کاربرد اصلی هزینهی نسبی
پانچدار متوسط تا خوب خوب ساختمانی و صنعتی عمومی پایه
کفبسته متوسط ضعیف محافظت از گردوغبار و چکه نزدیک به پانچدار
نردبانی بالا عالی کابلهای سنگین قدرت، دهانهی بلند بالاتر
سبدی (مش) سبک تا متوسط عالی دیتاسنتر و شبکه متغیر
جنس سینی کابل: گالوانیزه سرد، گالوانیزه گرم یا استیل؟
بیشتر سینیهای کابل از ورق فولادی گالوانیزه ساخته میشوند، یعنی فولادی که با لایهای از فلز روی پوشیده شده تا زنگ نزند. اما «گالوانیزه» برای دو محصول متفاوت به کار میرود و فرق اصلیشان در ضخامت پوشش و وضعیت لبهها و سوراخهاست. استیل و آلومینیوم هم برای شرایط خاص وجود دارند.
سینی کابل گالوانیزه سرد و گرم
سینی کابل گالوانیزه سرد (پیشگالوانیزه) چیست؟
در سینی کابل، «گالوانیزه سرد» یعنی سینی از ورقی ساخته میشود که از قبل در کارخانهی ورق گالوانیزه شده؛ بعد ورق برش میخورد، پانچ میشود و فرم میگیرد. سطحش براق و یکدست است، ارزانتر است و برای فضای داخلی و خشک کافی است.
ضعفش در لبههاست: جای برش و دیوارهی سوراخهای پانچ، بعد از گالوانیزه شدن ورق ایجاد شدهاند و پوشش کاملی ندارند. پوشش خود ورق هم نازک است؛ مثلاً ورق با کلاس پوشش Z275 حدود ۲۷۵ گرم روی در هر متر مربع، برای هر دو سطح دارد که به حساب ما حدود ۱۹ میکرون در هر طرف میشود. در محیط مرطوب، زنگ معمولاً از همین لبهها شروع میشود.
سینی کابل گالوانیزه گرم چه فرقی دارد؟
در گالوانیزه گرم، سینیِ ساختهشده یعنی بعد از برش و پانچ، در حوضچهی روی مذابِ حدود ۴۵۰ درجه غوطهور میشود. به همین دلیل لبهها، دیوارهی سوراخها و محل جوشها هم پوشش میگیرند و ضخامت پوشش هم بیشتر است. انجمن گالوانیزهکاران آمریکا این ویژگی را اینطور توضیح میدهد:
«گالوانیزه گرم یک فرایند غوطهوری کامل است و روی مذاب همهی سطوح داخلی و بیرونی را میپوشاند… پوشش عمود بر همهی سطوح رشد میکند و بهطور طبیعی روی گوشهها و لبهها به همان ضخامتِ سطوح صاف است.»
— انجمن گالوانیزهکاران آمریکا (AGA)، Why Hot-Dip Galvanizing: Durability
استاندارد اروپایی گالوانیزه گرم قطعات ساختهشده، EN ISO 1461، برای فولاد با ضخامت ۱٫۵ تا ۳ میلیمتر میانگین پوشش دستکم ۵۵ میکرون و برای فولاد نازکتر از ۱٫۵ میلیمتر دستکم ۴۵ میکرون تعیین کرده است؛ یعنی حدود دو تا سه برابر پوشش ورق پیشگالوانیزهی Z275.
ویژگی گالوانیزه سرد (پیشگالوانیزه) گالوانیزه گرم
زمان گالوانیزه قبل از ساخت سینی، روی ورق بعد از ساخت سینی، روی قطعهی کامل
ضخامت پوشش حدود ۱۹ میکرون در هر طرف برای ورق Z275 میانگین دستکم ۴۵ تا ۵۵ میکرون (EN ISO ۱۴۶۱)
لبهها و سوراخهای پانچ بدون پوشش کامل پوششدار
ظاهر براق و یکدست مات و خاکستری، گاهی با طرح بلوری
محیط مناسب داخلی و خشک: رایزر، موتورخانهی خشک، پارکینگ سرپوشیده فضای باز، پشتبام، محیط مرطوب، صنعتی و ساحلی
قیمت اقتصادیتر بالاتر
دو نکته که معمولاً فراموش میشود
پوشش ساپورت و اتصالات همجنس مسیر باشد. سینی گالوانیزه گرم روی ساپورت سرد در فضای باز، از ساپورت زنگ میزند.
جای برش در کارگاه را ترمیم کنید. هر جا سینی را بریدید، همانجا را با اسپری روی (زینک) بپوشانید؛ چه سرد باشد چه گرم.
در لولهی برق، «گالوانیزه سرد» معنای دیگری دارد و معمولاً به آبکاری الکترولیتی گفته میشود؛ توضیحش در تفاوت گالوانیزه گرم و سرد در لوله برق آمده است.
استیل، آلومینیوم و رنگ الکترواستاتیک
سینی استیل برای صنایع غذایی و دارویی و محیطهایی با شستوشوی مکرر به کار میرود؛ آلومینیوم جایی که وزن سازه اهمیت زیادی دارد. سینی با رنگ پودری الکترواستاتیک بیشتر انتخابی ظاهری برای فضاهای اداری و در معرض دید است.
سایز سینی کابل: عرض، ارتفاع لبه و ضخامت
سایز سینی کابل با سه عدد مشخص میشود: عرض، ارتفاع لبه و ضخامت ورق. عرض و لبه ظرفیت مسیر را تعیین میکنند و ضخامت، تحمل بار را.
پارامتر محدودهی رایج نکتهی انتخاب
عرض ۵ تا ۷۰ سانتیمتر عرض را طوری بگیرید که حدود ۳۰ درصد ظرفیت برای کابلهای آینده خالی بماند
ارتفاع لبه ۳ تا ۱۰ سانتیمتر کابل بیشتر یا قطورتر یعنی لبهی بلندتر
ضخامت ورق ۰٫۷ تا ۲ میلیمتر (رایج: ۱ و ۱٫۲۵) زیر ۱ میلیمتر فقط برای بارهای سبک
طول شاخه ۲ متر رایج در بازار ایران
اشتباه پرتکرار این است که عرض سینی را دقیقاً به اندازهی کابلهای امروز میگیرند و چند ماه بعد برای دو کابل جدید جا نیست. روش گامبهگام محاسبهی عرض، جدول وزن هر عرض و سایز پیشنهادی هر نوع پروژه را در راهنمای سایز و ابعاد سینی کابل آوردهایم.
استاندارد سینی کابل چیست؟
مرجع بینالمللی سینی و نردبان کابل، استاندارد IEC 61537 است. این استاندارد الزامات و آزمونهای سیستمهای سینی کابل و نردبان کابل را برای «نگهداری و جایدادن کابلها» تعیین میکند؛ از آزمون بار ایمن کاری (SWL) تا طبقهبندی مقاومت در برابر خوردگی. نسخهی ۲۰۲۳ آن پیوستی هم دربارهی استفاده از سینی بهعنوان هادی حفاظتی (ارت) دارد. لوله، داکت و ترانکینگ مشمول این استاندارد نیستند.
در عمل، از فروشنده سه چیز را مکتوب بخواهید: ضخامت ورق به میلیمتر، نوع گالوانیزه (سرد یا گرم) و ابعاد عرض و لبه. اگر فروشندهای نتوانست ضخامت و نوع پوشش را شفاف اعلام کند، همین یک علامت هشدار کافی است. برای اجرای درست هم، فاصلهی ساپورتها و اصول نصب را در استاندارد نصب سینی کابل ببینید.
یک مسیر کامل سینی کابل از چه اجزایی تشکیل میشود؟
سینی کابل بهتنهایی فقط یک شاخهی ۲ متری است؛ چیزی که روی سقف پروژه کار میکند یک سیستم است. وقتی برآورد خرید میکنید، این شش جزء را با هم ببینید:
شاخههای سینی: بدنهی اصلی مسیر.
اتصالات: رابط برای وصل کردن شاخهها، زانو برای تغییر جهت، سهراهی و چهارراهی برای انشعاب و تبدیل برای تغییر عرض. انواع و روش شمارششان در راهنمای اتصالات سینی کابل آمده است.
ساپورت: سی چنل گالوانیزه، براکت دیواری یا آویز رادی که وزن مسیر را به سازه منتقل میکند. انتخاب و محاسبهی بارش را در پایه و ساپورت سینی کابل و کاربرد ریل را در سی چنل چیست توضیح دادهایم.
درپوش: درب سینی کابل برای مسیرهایی که باید از بالا بسته باشند؛ مثلاً زیر آفتاب مستقیم یا در معرض ریزش گردوغبار.
پیچومهره و متعلقات: برای اتصال شاخهها، اتصالات و ساپورتها.
اتصال ارت: سینی فلزی باید به سیستم اتصال زمین وصل شود و پیوستگی الکتریکیاش در محل اتصال شاخهها حفظ شود.
یک اتفاق رایج در پروژهها: فقط شاخه خریده میشود و وسط نصب معلوم میشود زانو و رابط کم است. فهرست کامل مسیر را یکجا سفارش بدهید تا هم ارسال یکی شود و هم ضخامت و پوشش همهی اجزا یکدست باشد.
کدام سینی کابل برای پروژه شما مناسب است؟
برای بیشتر پروژهها سه تصمیم کافی است: نوع را بر اساس وزن کابل و تهویه، پوشش را بر اساس محیط و عرض را با ۳۰ درصد جای خالی انتخاب کنید. این جدول ترکیبهای رایج را نشان میدهد:
انتخاب سینی کابل مناسب پروژه
محل نصب یا کاربرد نوع پیشنهادی پوشش نکته
ساختمان مسکونی و تجاری، مسیر داخلی و خشک پانچدار گالوانیزه سرد ضخامت ۱ میلیمتر برای بار معمول کافی است
پارکینگ و موتورخانه با رطوبت پانچدار گرم، اگر تهویه ضعیف است جای برشها را حتماً ترمیم کنید
پشتبام و فضای باز پانچدار یا نردبانی گالوانیزه گرم درپوش، کابل را از آفتاب مستقیم دور نگه میدارد
کابلهای سنگین قدرت، دهانهی بلند نردبانی گالوانیزه گرم فاصلهی ساپورت را با بار واقعی حساب کنید
دیتاسنتر و شبکه سبدی (مش) معمولاً گالوانیزه سرد تهویه و دسترسی مهمتر از تحمل بار است
زیر لولههای تأسیسات کفبسته متناسب با محیط با درپوش، جلوی چکه و گردوغبار گرفته میشود

